Bijgewerkt op · 7 min leestijd · door het team van Sparkling Services
In principe niet. In de drie gewesten mogen alleen de schulden die de overledene had op de dag van het overlijden en de begrafeniskosten van het actief worden afgetrokken. Een ontruiming is een uitgave die de erfgenamen na het overlijden doen: ze vermindert wat u erft, maar niet de belastbare basis. Deze gids legt per gewest uit wat wel aftrekbaar is en wat u best met de notaris bespreekt.
Het korte antwoord: ontruimingskosten zijn in principe niet aftrekbaar
Erfbelasting en successierechten worden berekend op de netto-waarde van de nalatenschap, dus het actief min de schulden van de overledene en de begrafeniskosten; ontruimingskosten die na het overlijden worden gemaakt, horen niet bij dat passief. Dat geldt in Vlaanderen, Brussel en Wallonië.
De logica is eenvoudig. Het aftrekbare passief bestaat uit wat de overledene zelf verschuldigd was op het moment van overlijden (onbetaalde huur, ziekenhuisfactuur, lopende lening…), aangevuld met de begrafeniskosten die de wet uitdrukkelijk toelaat. Een ontruiming wordt besteld en betaald door de erfgenamen, na het overlijden, om te beheren of te verkopen wat ze geërfd hebben.
Concreet betekent dat:
- u kunt de factuur van de ontruiming niet als passief opnemen in de aangifte van nalatenschap;
- de kost vermindert wel uw werkelijke erfdeel, omdat hij met geld uit de nalatenschap of door de erfgenamen wordt betaald;
- andere kosten na het overlijden (schoonmaak, verhuis, makelaarskosten bij verkoop) volgen in principe dezelfde regel.
Voor zover wij weten, voorziet geen enkele gewestelijke regel in een specifieke aftrek voor het leegmaken van een woning. Is uw situatie bijzonder, laat het dan bevestigen door uw notaris.
Wat is wel aftrekbaar? Schulden van de overledene en begrafeniskosten
Het passief van de nalatenschap bestaat uit de schulden van de overledene op de dag van het overlijden en de begrafeniskosten; dat zijn de twee grote aftrekbare categorieën. Het notariaat noemt als voorbeelden hypothecaire en persoonlijke leningen, onbetaalde huur en begrafeniskosten.
Schulden die meestal aftrekbaar zijn
- De huur van de maand van overlijden als die nog niet betaald was, en eventuele achterstallen.
- Facturen voor energie, water of telecom voor de periode vóór het overlijden.
- De factuur van het woonzorgcentrum of het ziekenhuis tot de dag van overlijden.
- Het saldo van een hypothecaire of persoonlijke lening.
- Belastingen op de inkomsten van de overledene.
Begrafeniskosten
Kosten van de begrafenisondernemer, concessie, crematie, rouwberichten en koffietafel horen bij het passief, ook al ontstaan ze na het overlijden: dat is de uitzondering die de wet voorziet.
Wat meestal niet aftrekbaar is
- Kosten voor ontruiming, schoonmaak en verhuis van de inboedel.
- Notariskosten voor de afhandeling van de nalatenschap.
- Kosten om een woning verkoopklaar te maken (werken, attesten, makelaar).
Elke schuld moet in principe met een bewijsstuk bij de aangifte worden gevoegd, tenzij u kiest voor een forfait waar dat bestaat.
In Vlaanderen: passief en forfaits bij de Vlaamse Belastingdienst
In het Vlaamse Gewest wordt de erfbelasting verminderd met de begrafeniskosten en de andere schulden van de overledene; de erfgenamen kunnen de werkelijke bedragen bewijzen of voor forfaits kiezen. De aangifte van nalatenschap gaat naar de Vlaamse Belastingdienst.
De Vlaamse regelgeving voorziet forfaitaire bedragen voor de begrafeniskosten en voor de schulden, die jaarlijks worden geïndexeerd. Controleer de bedragen die gelden op de datum van overlijden bij de Vlaamse Belastingdienst of bij uw notaris.
De twee schuldforfaits mogen niet worden gecombineerd, en voor specifiek onroerende schulden, zoals een hypothecaire lening, bestaat geen forfait. De rechtspraak herinnert eraan dat, naast de begrafeniskosten, alleen schulden die op de dag van overlijden bestonden aanvaard worden (artikel 2.7.3.4.1 van de Vlaamse Codex Fiscaliteit).
Het schuldforfait dekt in de praktijk de kleine facturen van de overledene. Het is niet bedoeld voor uitgaven van de erfgenamen zoals een ontruiming: die tellen gewoon niet mee in de berekening.
In Brussel en Wallonië: het Wetboek der successierechten
Woonde de overledene in Brussel of Wallonië, dan dient u de aangifte in bij de FOD Financiën, die de rechten berekent op de netto-waarde na aftrek van de schulden; ook de begrafeniskosten horen bij het passief. Beide gewesten bepalen zelf de tarieven, maar de FOD Financiën blijft voorlopig instaan voor de inning.
Het principe is hetzelfde als in Vlaanderen: schulden van de overledene op het moment van overlijden en begrafeniskosten zijn aftrekbaar, op basis van bewijsstukken. Ontruimingskosten van de erfgenamen zijn dat niet.
Wettelijke forfaits: controleer de geldende regels
In sommige gewesten laat de wet toe om de werkelijke schulden of begrafeniskosten te vervangen door een forfait, waarvan het bedrag in de regelgeving is vastgelegd en kan veranderen. Of er een forfait bestaat en welk forfait geldt op de datum van overlijden, vraagt u best na bij de FOD Financiën, de gewestelijke belastingdienst (Brussel Fiscaliteit, SPW Fiscalité in Wallonië, Vlaamse Belastingdienst in Vlaanderen) of uw notaris.
Is er geen forfait, reken er dan op dat u de werkelijke schulden en begrafeniskosten met bewijsstukken moet staven. Een forfait geldt in elk geval alleen voor de schulden van de overledene en de begrafeniskosten: het maakt een ontruiming niet aftrekbaar.
Twijfelgevallen: huur na overlijden, woonzorgcentrum, late facturen
Sommige kosten zitten op de grens tussen een schuld van de overledene en een kost van de erfgenamen; daarover beslist de notaris op basis van de stukken. Dit zijn gevallen die zich bij een ontruiming kunnen voordoen.
- Huur na het overlijden: in Vlaanderen eindigt de huur op het einde van de tweede maand na het overlijden, met een vergoeding van één maand; in Wallonië drie maanden na het overlijden. Die bedragen ontstaan na het overlijden en zijn dus op het eerste gezicht geen schulden die op de dag van overlijden bestonden. Hoe ze fiscaal precies behandeld worden, vraagt u best aan de notaris.
- Woonzorgcentrum: de factuur tot de dag van overlijden is een schuld van de overledene. Kosten die na het overlijden worden aangerekend tot de kamer leeg is, vallen onder dezelfde onzekerheid als de huur.
- Late facturen: een eindafrekening voor energie kan pas na de aangifte binnenkomen. In Vlaanderen aanvaardt de administratie in bepaalde gevallen laattijdige stukken als de vertraging gegrond is.
- Huurschade: schade die de overleden huurder tijdens de huur veroorzaakte, is in principe zijn schuld, ook al wordt het bedrag pas bij de plaatsbeschrijving bij uittrede bepaald. Ook hier geeft de notaris de doorslag.
Goede gewoonte: bewaar alle facturen en noteer bij elke factuur op welke periode ze betrekking heeft. Zo kan uw notaris elk bedrag correct inschalen.
Wie betaalt de ontruiming, en met welk geld?
De erfgenamen betalen de ontruiming, in principe in verhouding tot hun erfdeel, rechtstreeks of met het geld van de nalatenschap zodra dat vrijgegeven is. Let wel op de volgorde.
De rekeningen van de overledene worden geblokkeerd zodra de bank van het overlijden op de hoogte is. Ze kan bepaalde dringende facturen betalen, zoals begrafeniskosten, maar geen ontruimingsfactuur voordat de erfgenamen vastgesteld zijn. Bovendien waarschuwt het notariaat dat geld overschrijven van de rekening van de overledene of zijn facturen betalen, kan gelden als stilzwijgende aanvaarding van de nalatenschap.
Praktische tips
- Laat offerte en factuur opmaken op naam van de erfgenamen of van "de nalatenschap van" de overledene, met akkoord van iedereen.
- Schiet één erfgenaam het bedrag voor, leg dat dan schriftelijk vast: hij krijgt het terug bij de verdeling.
- Vraag de notaris of u beter wacht op de akte of het attest van erfopvolging voordat u de ontruiming bestelt.
- Bewaar de factuur: ook al is ze fiscaal niet aftrekbaar, ze telt wel mee in de afrekening tussen erfgenamen.
Bij Sparkling Services ligt de prijs vast op papier na een plaatsbezoek (gratis), meestal binnen 48 uur. Die hangt af van volume, toegang en sorteerwerk, en de waarde van herbruikbare spullen wordt afgetrokken: de ontruiming kan gratis zijn, wij kunnen het verschil aan de nalatenschap betalen, of u betaalt een vaste prijs. Een vooraf gekend bedrag maakt de verdeling tussen erfgenamen eenvoudiger.
De waarde van de inboedel in de aangifte van nalatenschap
Meubels en spullen van de overledene horen bij het actief en moeten worden aangegeven tegen hun waarde op de dag van overlijden; voor een gewone, gebruikte inboedel is die waarde vaak beperkt. Dat is een andere vraag dan die over de ontruimingskosten.
Enkele richtpunten:
- Waardevolle voorwerpen: juwelen, kunst, verzamelingen of voertuigen moeten tegen hun werkelijke waarde worden aangegeven. Bij twijfel kan de notaris een schatting door een deskundige of veilinghuis aanraden.
- Gewone inboedel: hoe u die waardeert, bespreekt u met de notaris. Gedateerde foto's van de kamers en een lijst van de belangrijkste stukken helpen om een schatting te onderbouwen.
- Onder voorrecht van boedelbeschrijving: aanvaardt u op die manier, dan maakt de notaris een boedelbeschrijving op. Tot dan mag niets worden weggehaald of ontruimd.
Een offerte voor een ontruiming is geen officiële waardebepaling van de inboedel voor de aangifte van nalatenschap. Bij Sparkling Services dekt onze prijs het werk, het transport, het sorteren en de verwerking; de waarde van herbruikbare of verkoopbare spullen wordt ervan afgetrokken, waardoor de ontruiming gratis kan zijn of wij het verschil betalen. Herbruikbare voorwerpen schenken we aan organisaties uit de sociale economie (bijvoorbeeld De Kringwinkel, Oxfam of Terre), afhankelijk van wat zij aanvaarden.
Vragen voor uw notaris
Uw notaris kan deze regels het best toepassen op uw situatie; neem een paar concrete vragen mee naar de afspraak.
- Mogen we de woning nu laten leegmaken, of wachten we beter tot de keuze over de nalatenschap gemaakt is?
- Welke facturen mogen in het passief, en kiezen we beter voor een forfait (in Vlaanderen)?
- Hoe behandelen we huur of kosten van het woonzorgcentrum die na het overlijden worden aangerekend?
- Hoe waarderen we de inboedel, en is voor sommige stukken een professionele schatting nodig?
- Hoe verdelen we de ontruimingsfactuur tussen de erfgenamen, en van welke rekening betalen we ze?
Ter herinnering: de aangifte van nalatenschap moet binnen vier maanden na het overlijden worden ingediend als dat in België gebeurde (vijf maanden elders in Europa, zes maanden buiten Europa). De ontruiming kan voor of na de aangifte plaatsvinden; ze heeft geen invloed op het bedrag van de erfbelasting.
Veelgestelde vragen
Zijn de kosten van een woningontruiming aftrekbaar van de erfbelasting?
In principe niet. In de drie gewesten zijn alleen de schulden die de overledene had op de dag van overlijden en de begrafeniskosten aftrekbaar. Een ontruiming is een uitgave van de erfgenamen na het overlijden: ze vermindert wat u erft, maar niet de belastbare basis. Laat een bijzondere situatie bevestigen door uw notaris.
Zijn begrafeniskosten aftrekbaar in België?
Ja. Begrafeniskosten horen bij het passief van de nalatenschap in Vlaanderen, Brussel en Wallonië. In Vlaanderen kunt u de werkelijke kosten bewijzen of een geïndexeerd forfait gebruiken. In de andere gewesten vraagt u best bij de bevoegde belastingdienst of uw notaris na of er een forfait geldt. Werkelijke kosten blijven aftrekbaar met bewijsstukken.
Is huur die na het overlijden betaald wordt aftrekbaar?
Onbetaalde huur tot het overlijden is een schuld van de overledene en dus aftrekbaar. Huur die na het overlijden loopt tot het einde van het contract, ontstaat pas na het overlijden en beantwoordt op het eerste gezicht niet aan de definitie van een schuld op de dag van overlijden. De precieze behandeling hangt af van de omstandigheden; vraag het aan uw notaris.
Mag ik de ontruiming betalen met geld van de rekening van de overledene?
Niet zolang de rekeningen geblokkeerd zijn en de erfgenamen niet vaststaan. Bovendien waarschuwt het notariaat dat geld overschrijven van de rekening van de overledene of zijn facturen betalen, kan gelden als stilzwijgende aanvaarding. Wacht op het advies van de notaris en laat de offerte intussen op naam van de erfgenamen opmaken.
Moet de inboedel in de aangifte van nalatenschap staan?
Ja, meubels en spullen horen bij het actief en moeten worden aangegeven tegen hun waarde op de dag van overlijden. Waardevolle stukken moeten correct geschat worden; voor een gewone inboedel bespreekt u de waardering met de notaris. Een offerte voor een ontruiming is geen schatting van de waarde.